Fortepian z Fabryki Krall i Seidler

Warszawska Fabryka FortepianówKrall &Seidler,
jedna z  najbardziej renomowanych polskich wytwórni instrumentów,
działającej w Warszawie w latach 1830–1896.  Firma została założona przez Antoniego Kralla i Józefa Seidlera, produkowała cenione i nagradzane na wystawach w Europie fortepiany
i pianina, które do dziś stanowią cenny element polskich zbiorów muzealnych.

Firma założona w 1829/1830 roku szybko stała się czołowym producentem instrumentów
na ziemiach polskich. Początkowo mieściła się przy ul. Krakowskie Przedmieście 39, 
a od 1853 roku dysponowała własnym, nowoczesnym budynkiem fabrycznym,
przy ul. Marszałkowskiej 1352. Wytwórnia zakończyła działalność około 1896 roku.

Fortepian nr fabryczny 4594 (lata produkcji 1882-83),
dekorowany scenami z Biblijnego Potopu.
Zbiory Gabinetu Sztuki w Warszawie
Dekoracja malarska instrumentu.
Cały instrument jest malowany olejną farbą w kolorze  kości słoniowej (écru),
ze złoceniami w partii nóg, skrzydło oraz boki instrumentupokryte są figuralnymi scenami, ilustrującymi biblijny opis Potopuzawartego w rozdz. VII, Księgi Rodzaju Starego Testamentu. Na klapie przykrywającej klawiaturę umieszczono złoty napis antyczną antykwą, który nawiązuje do treści dekoracji:

AQVIS INUNDANTIBUS ONIA PEREUNT SOLA MEDIIS IN
TEMPESTATIBUS SERVATUR ARCA. GEN.VII
tekst ten jest znany od czasów średniowiecza, który  należy przetłumaczyć:

Gdy wszystko ginie pod naporem wód,
tylko arka pośrodku burzy zostaje ocalona

Inskrypcja podobna widnieje na jednej z tkanin arrasowychz  1550 roku,wykonanej dla króla Zygmunta Augusta w Brukseli, w ramach zamówienia ok. 170 tkanin, z których do dziś zachowało się 138.  Autorem programu, religijno-politycznego,przedstawionego na arrasach był prawdopodobnie kardynał Stanisław Hozjusz (1504-1599), lub ktoś z jego kręgu, współpracujący z dworem królewskim. Łacińska inskrypcja,umieszczona w górnej części tkaniny,nawiązuje do opisu kolejnych scen z VII rozdziału Księgi RodzajuStarego Testamentu, mówiących o historii budowy arki, wzbierania potopu,  aż po opadnięcie wód, sceny te zostały wykorzystane przy zaprojektowaniu całej serii arrasów ilustrujących Dzieje Noego.

Treść malowideł umieszczonych na fortepianie to wybrane „cytaty” z królewskich arrasów. Biblijne sceny dawnych mistrzów często kopiowane były przez artystów w późniejszych czasach,  umieszczano je również  na ekskluzywnych instrumentach i meblach, ponieważ miały znaczenie symboliczne:
Arka oznaczała Królestwo Polskie, które jako jedyne zachowuje  pokój
i bezpiecznie trwa pośród wojen religijnych i burz reformacji protestanckich zalewających ówczesną Europę.
Malowidła przedstawione na cennym instrumencie muzycznym nabierają też szlachetnego, nowego znaczenia:
muzyka i sztuka są jak Arka Noego, która pozwala człowiekowi przetrwać każdą życiową burzę i uchronić piękno przed zapomnieniem.
Autor polichromii tego fortepianu korzystał też z wzoru herbów umieszczonych na innym arrasie wawelskim – tym który przedstawia herb Królestwa Polskiego i monogram królewski. Na bocznej obudowie fortepianu, podobnie jak na tkaninie wawelskiej umieszczony jest herb z białym orłem pod królewską koroną i monogram ŁP pod mitrą książęcą.

Fortepian ze zbiorów Gabinetu Sztuki w Warszawie, z mechanizmem młoteczkowym typu wiedeńskiego został ozdobiony unikatową dekoracją malarską, wzorowaną na wawelskich arrasach przedstawiających Dzieje Noego. Dekoracja malarska z pewnością była zamówieniem specjalnym, być może jako prezent, dedykowany osobom lub rodzinie, do której należały herby opatrzone mitrą książęcą AD i ŁP.Zamieszczone na korpusie inicjały
pozwalają łączyć ten zabytkowy instrument z osobą metropolity krakowskiego, kardynała Albina Dunajewskiego (1817-1894),sprawującego urząd biskupi w Krakowie od 1879 roku.
W roku 1889 uzyskał dla siebie i swoich następców tytuł książęcy, a w 1890 roku otrzymał kapelusz kardynalski od papieża Leona XIII.

Fortepiany dekorowane scenami malarskimi były szczególnie popularne
w okresach panowania francuskich królów Ludwików: XIV, XV, XVI,
a wykonywaniem dekoracji zajmowali się znani malarze korzystając dzieł Antoine Watteau (1684-1721) czy JeanaBérain’a (1640-1710).
W publikacji wydanej przez wydawnictwo Battenberg w Augsburgu,1990 r.
pt: StilmöbelEuropas, prezentowanych jest kilka przykładów fortepianów
z drugiej połowy XIX wieku, produkcji wytwórni wiedeńskich, pokrytych scenami malarskimi włoskiej commedia dell’arte lub obrazami malowanymi przez Juana Antonio Gonzaleza. (s.167-168)

KS. 18 maja 2026 r.