Srebrami zabytkowymi nazywamy dawne wyroby artystyczne wykonane ze srebra lub z jego znacznym udziałem. Ten szlachetny kruszec od wieków był używany przez złotników. W pracowniach złotniczych powstawały naczynia, przedmioty liturgiczne, dewocjonalia, zastawy stołowe i cenne przedmioty użytkowe, paradna broń, biżuteria oraz wszelkiego rodzaju ozdoby. Mają one dziś wielką wartość historyczną, artystyczną i kolekcjonerską.
Co decyduje o wartości dawnych sreber?
Na wartość zabytkowych sreber wpływają przede wszystkim następujące cechy:
- Pochodzenie i czas wykonania - pozwalają znawcom określić styl i sposób obróbki, ustalić epokę i miejsce pracy twórcy.
- Kunszt rękodzieła - autorski projekt wzoru, jakość repusowania i cyzelowania powierzchni, dbałość o najdrobniejsze detale, użycie szlachetnych kamieni lub kości.
- Sygnatury i punce - nieodzowne w pracy złotników, nadawane przez cechy rzemieślnicze, miejskie i państwowe urzędy probiercze, a także przez samych twórców lub wytwórnie. Pozwalają precyzyjnie określić miejsce i czas powstania, autora oraz próbę kruszcu.
- Funkcja i status - pozwalają określić rangę obiektu i pozycję społeczną osoby, dla której go wykonano: czasem był symbolem urzędu, czasem darem, kosztownym prezentem lub nagrodą. Ta cecha jest szczególnie ceniona przez kolekcjonerów.
Rosyjskie srebro - złoty wiek złotnictwa
Na polskim rynku antykwarycznym często spotyka się srebra pochodzenia rosyjskiego. Szczególnie cenione są wyroby powstałe przed 1917 rokiem, w czasach carskiego imperium. Przełom XIX i XX wieku nazywany jest złotym wiekiem rosyjskiego złotnictwa i jubilerstwa.
W pracowniach Petersburga i Moskwy powstawały wtedy luksusowa biżuteria, srebra stołowe, przedmioty osobiste, drogocenne pamiątki i bibeloty, dziś poszukiwane przez kolekcjonerów na całym świecie. Wyróżnia je wysoka jakość kruszcu i perfekcyjne wykonanie z zastosowaniem trudnych technik złotniczych - w tym emalii, która wymaga ogromnego doświadczenia.
Najbardziej cenione rosyjskie pracownie
Listę najbardziej cenionych rosyjskich firm złotniczych otwiera Dom Fabergé, założony w 1842 roku w Petersburgu przez Gustawa Fabergé. Sławę przyniósł mu syn założyciela, Peter Carl Fabergé - oficjalny dostawca dworu carskiego. Legendarnymi wyrobami firmy są bogato zdobione jaja wielkanocne, wykonywane na zamówienie rodziny carskiej. Do wyrobów Fabergé należały także luksusowe ramki do zdjęć, figurki i papierośnice, utrzymane najpierw w stylu klasycznym, a później secesyjnym.
Wymienić trzeba także moskiewską pracownię Pawła Sazikowa, założoną jeszcze w XVIII wieku. Sazikow, również jubiler dworu cesarskiego, słynął z serwisów stołowych, kandelabrów i pucharów, cenionych przez współczesnych za dekorację w narodowym, bizantyjskim stylu, czerpiącą z baśni i motywów ludowych.
Od 1853 roku poważnym konkurentem w branży stała się pracownia Pawła Owczinnikowa - dostawcy dworu carskiego, realizującego zamówienia także dla innych dworów europejskich. Owczinnikow był niezrównanym twórcą niezwykle precyzyjnych dekoracji emaliowanych w srebrze, w tym tzw. emalii okienkowej. Specjalizował się również w wykonywaniu okładów - srebrnych, bogato zdobionych osłon ikon.
Jak rozpoznać rosyjskie srebro i na co uważać?
Najważniejszą wskazówką są punce. Rosyjską próbę srebra wyrażano w zołotnikach - najczęściej spotyka się próbę 84, odpowiadającą dzisiejszej próbie 875. Od 1896 roku stosowano ogólnopaństwowy znak probierczy w postaci profilu kobiecej głowy w kokoszniku; na wcześniejszych wyrobach znajdziemy zwykle znak miasta, inicjały probierza i rok wykonania. Obecność imiennej puncy pracowni - na przykład Fabergé, Sazikowa czy Owczinnikowa - znacząco podnosi wartość obiektu.
Trzeba jednak zachować szczególną ostrożność: rosyjskie srebra, a zwłaszcza wyroby sygnowane nazwiskiem Fabergé, należą do najczęściej podrabianych na rynku antykwarycznym. Fałszerze podrabiają zarówno same przedmioty, jak i punce. Przed zakupem cennego obiektu warto więc zasięgnąć opinii doświadczonego rzeczoznawcy lub antykwariusza.
W Gabinecie Sztuki chętnie pomożemy ocenić pochodzenie i wartość zabytkowych sreber. Zapraszamy do kontaktu: biuro@gabinetsztuki.pl.